Waarnemingen in en rond ons dorp

Contactpersoon: Jo Decker.

Lentewaarnemingen op de golfbaan Rijk van Margraten

door Raymond Tilmans

Al voor de aanleg van de Golfbaan had de VTN een afspraak gemaakt om geregeld de golfbaan te mogen bezoeken om te onderzoeken welke planten en dieren daar leven. Door dit (bijna) jaarlijks te doen kunnen we een inzicht krijgen hoe flora en fauna zich in dit gebied ontwikkelen.

De sfeer
Op vrijdagmorgen 13 april (2007) togen Jurgen Mingels, Heerko Damsma en ik naar de golfbaan "Rijk van Margraten" (voorheen Backerbosch). Het is een heerlijke zonnige dag, windstil en zo'n 18 graden. Wij melden ons bij de receptie en gaan op pad. Eerder, op 19 februari 2005 bezochten we ook al eens de golfbaan. In het zomernummer van 't Wiet Klief van 2005 kun je daarover lezen Na een hartelijke ontvangst aan de receptie gaan we rond de klok van negen uur, gewapend met schepnet, verrekijker, pen, papier en streeplijsten de golfbaan op om de flora en fauna in kaart te brengen.. Op de golfbaan is het een drukte van jewelste. We zien niet alleen golfers. Er wordt met man en macht gewerkt om de golfbaan in orde te krijgen voor de open dag die de dag erna plaatsvindt. Onderweg worden we door verschillende golfers aangesproken. We leggen hun uit wat we aan het doen zijn. Geamuseerd en genteresseerd (misschien wel voor sommigen gebiologeerd, hoe toepasselijk!) luisteren ze naar ons verhaal en de waarnemingen die we verrichten. Uit gesprekken met golfers die we en passant ontmoeten, merken we dat zij veel oog hebben voor de dieren in en rond de golfbaan. Tussendoor stopt een golfkarretje met wat oudere heren, Marshalls, om te vragen of we toestemming hebben. Nadat wij hun gerust gesteld hebben, karren ook zij weer verder. We genieten van het uitzicht, voor ons allen n van de mooiste van Limburg. We stellen ons reeds het aan de VTN toegezegde uitzichtspunt voor waar straks iedereen over de golfbaan, de Bemelerberg en het Maasdal kan uitkijken. Er moeten dan wel nog n of twee pas geplante kersenboompjes wat verplaatst worden om het fraaie uitzicht in de toekomst te kunnen waarborgen.

De vogels
Op de golfbaan doen we veel waarnemingen. Jurgen schrijft de waarnemingen van de vogels op. In totaal telt hij 23 soorten. We noemen ze hier: Blauwe reiger, Wilde eend, mannetje Knobbelzwaan (op de grote vijver in het midden van de golfbaan), Buizerd, Torenvalk, Houtduif, Groene specht, Huiszwaluw, Winterkoning, Heggenmus, Roodborst, Merel, Zanglijster, Zwartkop, Tjiftjaf, Pimpelmees, Koolmees, Ekster, Zwarte kraai (broedend in een nest langs het kloosterpad), Spreeuw, Vink Groenling en ten slotte Geelgors. Het aantal akkervogels valt tegen. Een verklaring hiervoor is dat de kleine graanveldjes die eerder conform afspraak waren aangelegd onder andere voor de hamster, niet opnieuw zijn geploegd en ingezaaid. Dat is niet alleen jammer voor de akkervogels en de hamster die hier mogelijk zijn plekje kan vinden. De graanveldjes bieden meer afwisseling in het landschap en zorgen ook voor een groter scala aan dieren dat de golfbaan bezoekt. Het aantal Geelgorzen, Groenlingen, Heggenmussen en Vinken zal niet alleen groter zijn, ook soorten als Sijs (eerder waargenomen in 2005), Patrijs, Putter, Grauwe gors, Veldleeuwerik, Zwarte roodstaart, Steenuil en Grasmus profiteren van graanveldjes. Het opnieuw inzaaien van de graanveldjes zal er voor zorgen dat meer dieren op en rond de golfbaan te zien zijn, wat het ook voor de golfers aantrekkelijker maakt om tijdens het spelen van de dieren en hun gezang te genieten.

De flora
Heerko noteert alle waarnemingen van de flora. Hij telt 67 kruiden en 23 houtige gewassen. Een overzicht daarvan hebben we aan het einde van dit artikel geplaatst. Als straks de kruiden gaan bloeien, zal dat ongetwijfeld tal van vlinders hierheen lokken. Het meest bijzondere zijn de Maretak, de Aardbeiganzerik en de Gewone vogelmelk. Echt bijzondere soorten zijn er niet gevonden. De hierboven aangehaalde graanveldjes zijn ook van belang voor (oude) akkeronkruiden, zoals Bolderik, Klaproos en Korenbloem. Van belang is daarbij natuurlijk dat er geen overmatig (kunst)mest en geen pesticiden gebruikt worden.

Zoogdieren
Tijdens ons bezoek zien we allerlei sporen van zoogdieren onder andere in het zand van de bunkers. Zelfs voetsporen van een Ree zijn te zien op de golfbaan. Aan de hand van voetafdrukken, keutels, holen of uitgeworpen grond kan geconcludeerd worden dat ook Konijnen, Mollen, Muizen, Steenmarters en Vossen veelvuldig gebruik maken van de golfbaan. Burchten, mestputjes en haar aan prikkeldraad wijzen op de aanwezigheid van de Das. De verrassing komt als een golfspeelster ons vertelt dat zij regelmatig op de golfbaan een Hermelijn ziet die ook nog eens niet zo schuw blijkt te zijn. De graften vormen voor deze en andere dieren een belangrijk leefgebied waar ze veel van hun voedsel vinden. Door de bovenkant van de graften een ruiger uiterlijk te geven ontstaat er minder inspoeling van water. Hierdoor zal er ook meer dekking zijn voor de zoogdieren en de vogels, waardoor ze zich gemakkelijker ongestoord kunnen verplaatsen of verbergen.

Andere dieren
Zelf neem ik de amfibien (met Jurgen), vlinders en libellen voor mijn rekening. Aangezien het nog vroeg in het jaar is, verwacht ik niet snel vlinders en al helemaal geen libellen. Het is dan toch altijd leuk om twee soorten vlinders te zien, de Dagpauwoog en het Klein koolwitje ook al komen ze in deze streek algemeen voor. Verrassender is de waarneming van de Bruine winterjuffer (zie foto ) op diverse plaatsen langs de waterpartijen. Deze vrij zeldzame soort was vroeger algemeen in Zuid-Nederland. Na een terugval is de soort de laatste jaren weer bezig aan herstel. Nu is ze alleen in het zuidoosten van Noord-Brabant en Midden-Limburg algemeen. Verspreidingskaartjes van deze soort over de periode van voor 1950-2000 laten zien dat de soort in Zuid-Limburg slechts sporadisch voorkomt en dat de soort in de omgeving van Cadier en Keer niet eerder is aangetroffen (Nederlandse Vereniging voor Libellenstudie, 2002). Een bijzondere waarneming dus. Opmerkelijk is dat de imago's (volwassen dieren) van de Bruine winterjuffer door hun overwintering wel tien maanden leven - het langst van alle Nederlandse libellen. Ook de amfibien doen het zeker niet slecht. Verdeeld over de diverse waterpartijen vinden we in totaal meer dan duizend larven en n eiklomp van de Bruine kikker, zes volwassen Bruine kikkers (waarvan n in een graft) en meer dan duizend larven van de Gewone pad. In n waterpartij vinden we vier mannetjes en n vrouwtje van de Kleine watersalamander Er werd ons verteld dat er graskarpers waren uitgezet. Dit om de algengroei in toom te houden. Indirect zullen deze karpers het aantal amfibien negatief benvloeden. Op internet valt over graskarpers onder andere het volgende te lezen: "Menig vijverliefhebber is bedrogen uitgekomen nadat de juist aangeschafte graskarper in een handomdraai een salade maakte van de aanwezige zuurstofplanten en daarna zijn neus ophaalde voor de draadalgen die vrolijk verder tierden, sterker nog, nog weliger tierden dan voorheen. Door het verorberen van de zuurstofplanten komen meer voedingstoffen beschikbaar voor de algen, ook omdat de graskarper in kwestie weer op zijn beurt afvalstoffen produceert, neemt in verreweg de meeste tuinvijvers het algenprobleem toe."

Tenslotte
Na een lange tocht over de golfbaan, ploffen we rond twaalf uur neer op de stoelen van het terras van het clubhuis en blikken onder het genot van een drankje enigszins vermoeid maar voldaan terug op deze mooie vrijdagochtend en genieten nog even van het prachtige panorama.

Literatuur

  • Nederlandse Vereniging voor Libellenstudie, 2002. De Nederlandse libellen (Odonata).
  • Nederlandse Fauna 4. Nationaal Natuurhistorisch Museum Naturalis,KNNV Uitgeverij & European Invertebrate Survey-Nederland, Leiden.

Overzicht gevonden planten
Houtige gewassen:

Aalbes Beuk Boswilg
Egelantier Es Esdoorn
Gelderse roos Gewone vlier Haagbeuk
Hazelaar Hondsroos Iep
Kardinaalsmuts Klimop Kornoelje
Kruisbes Maretak Meidoorn
Paardekastanje Schietwilg Sleedoorn
Zoete kers Zomereik

Kruiden:

Aardbeiganzerik Akkerdistel Akkerkool
Aronskelk Berenklauw Bijvoet
Bonte gele dovenetel Bosrank Dolle kervel
Drienerfmuur Echte kamille Fluitenkruid
Geel nagelkruid Gele helmbloem Gestreepte witbol
Gevlekte dovenetel Gewone braam Gewone melkdistel
Grof hoornblad Grote lisdodde Grote vossenstaart
Harig wilgenroosje Heermoes Heggenrank
Heggenwikke Herderstasje Hoenderbeet
Hondsdraf Hop Kleefkruid
Klein hoefblad Kleine lisdodde Kleine veldkers
Klimop ereprijs Knikkende distel Komkommerkruid
Kroontjeskruid Kruipende boterbloem Kruldistel
Krulzuring Look zonder look Madelief
Moederkruid Paardenbloem Paarse dovenetel
Pinksterbloem Pitrus Reuzenberenklauw
Ridderzuring Robertskruid Rood zwenkgras
Smalle wikke Speenkruid Speerdistel
Stokroos Straatgras Tuinbingelkruid
Veldereprijs Vogelmelk Vogelmuur
Waterbies Waterzuring Witte dovenetel
Witte klaver Zachte ooievaarsbek Zevenblad
Zilverschoon

Alle waarnemingen